چه کسی از تحلیل شبکه سود می‌برد؟ اخلاق مطالعه شبکه اجتماعی !

هدف این مطلب ارائه مختصری در خصوص اخلاق مطالعات تحلیل شبکه اجتماعی و معرفی مقاله‌ای مفید در این زمینه است.

.

در هر کدام از دوره‌های قبلی کارگاه تحلیل شبکه اجتماعی، یکی از سوالاتی که توسط شرکت‌کنندگان پرسیده می‌شود این است که با توجه به اینکه در تشکیل و ایجاد ماتریس داده‌های رابطه‌ای حاصل از ثبت و ضبط روابط میان افراد نیاز به مشخص کردن اسامی آنها و نیز اینکه «چه کسی با چه کسی یا کسانی ارتباط دارد» هستیم، چگونه این افراد را قانع می‌کنید که داده‌های روابطشان را در اختیار شما قرار دهند؟ و یا چه اطلاعاتی از آنها درخواست می‌کنید؟

.

زمانی که بحث بر روی شبکه‌های اجتماعی واقعی و مجازی ثبت و ضبط شده و موجود است، به عنوان مثال اطلاعات تبادلات مالی و روابط اقتصادی میان نهادهای اقتصادی یک کشور خاص و یا شبکه روابط اجتماعی افراد که در بستر یک شبکه‌ی اجتماعی مجازی و در قالب فهرست‌های دوستان افراد، پیش از این ثبت و ضبط شده است، سوالی پیش می‌آید که آیا اجازه داریم هر داده‌ای که خواستیم را برداریم و مورد تحلیل قرار دهیم؟ آیا باید برای جمع‌آوری داده‌ها از تمام افراد اجازه گرفت و به آنها فرآیند انجام تحقیق را اطلاع داد؟

.

در اینجا باید میان امر ایده‌آل و واقعیت قابل پیاده‌سازی یک تفکیک مختصر قرار دهیم. مطمئنا اطلاع‌دهی به تمام افراد و اجازه‌گرفتن از همه‌ی آنها پیش از انجام هر پژوهش اجتماعی یک امر ایده‌آل و بسیار خواستنی برای محققان است که بتوانند افراد مورد مطالعه را با خود همراه کنند که بدین طریق صحت و صدق اطلاعات نیز می‌تواند گسترش یابد زیرا افراد به دلخواه خود در امر پژوهش مشارکت می‌کنند و از دروغ، و گزارش سوء نظرات خود بیشتر پرهیز خواهند کرد. ولی در واقعیت امر تا حد زیادی پیاده‌سازی این موضوع ممکن نیست. بنابراین نیازمند آن است که محقق با مفاهیم اخلاق تحقیق آشنایی کافی یافته و با راه‌حل‌های ممکن جهت هر چه بیشتر رعایت کردن این موضوع آشنا شود.

.

اما موضوعی که در شبکه‌های اجتماعی مجازی قابل طرح است و مورد بحث‌های زیادی هم قرار گرفته، بحث پرایوسی و حریم خصوصی کاربران است. یکی از اهداف عمده و اصلی متون پرایوسی پولیسی و شرایط استفاده هر کدام از این وب‌سایت‌های شبکه‌ی اجتماعی، مشخص کردن استفاده‌های احتمالی موسسان شبکه‌ی مجازی از اطلاعات کاربران است. و در این متون معمولا به وضوح اطلاع داده می‌شود که اطلاعات محرمانه، سری، خاص و یا مهم خود را یا اصلا به اشتراک نگذارید، و یا به صورت کاملا عمومی و آشکار به اشتراک نگذارید، و فقط با افراد مد نظر خود این موارد را مطرح کنید. بر این اساس در تحقیقات تحلیل شبکه اجتماعی محققان وظیفه دارند افراد را در اعلانیه‌های عمومی از تحقیق خود و جمع‌آوری داده‌ها مطلع کنند، که معمولا با اشتراک پست‌های عمومی (پابلیک) و درخواست اعلام مخالفت‌ها از کاربران صورت می‌پذیرد که اگر کسی مخالفتی دارد می‌تواند با پیام خصوصی اطلاع دهد. و یا اعلام می‌شود که اطلاعات شبکه‌ی روابط افراد با تغییر اسامی به کدهای عددی و غیرقابل تشخیص منتشر خواهند شد. انتشار نمونه‌هایی از نتایج بی‌نام و عمومی که به کدهای عددی تبدیل شده‌اند از تحقیقات گذشته، در این زمینه مثمر ثمر و مفید است.

.

نمونه‌ای از نتایج بررسی شبکه‌ی انتقال تجارب کاری در یکی از تحقیقات بنده را در شکل زیر مشاهده می‌کنید که نام افراد به کدهای عددی تبدیل شده است و در ارائه نتایج به صورت گزارش دانشگاهی و یا گزارشی که به سازمان ارائه شد نیز این نام‌ها حذف گردید، زیرا روند و فرآیند کلی انتقال تجارب کاری در این سازمان مسئله اصلی تحقیق بود نه روابط فردی کارکنان به طور جداگانه.

تحلیل شبکه سازمانی سوره مهر

.

اما نویسنده‌ی کتاب جدید «فهم شبکه‌های اجتماعی، نظریات، مفاهیم و یافته‌ها» در سال 2011، آقای چارلز کادوشین، در مقاله‌ای این بحث را مطرح کرده است که «چه کسی از تحلیل شبکه سود می‌برد؟» او در این مقاله مثال‌های تجارب تحقیقاتی شخصی‌اش را طرح می‌کند. از دغدغه‌هایی که برای حفظ امنیت اطلاعات و یا حریم شخصی پاسخگویان به سوالات شبکه مطرح است صحبت می‌کند و راه‌حل‌هایی نیز ارائه می‌کند. راه‌حل‌هایی مانند ارائه نتایج و گراف‌ها بدون درج خطوط ارتباطی و یا ارائه نتایج بدون ذکر نام افراد که نمونه‌هایی از این نوع گراف را در ارائه‌های اعضای گروه تحلیل شبکه در این وبسایت (مثل نمونه بالا) نیز مشاهده کرده‌اید. او تحقیقات دانشگاهی صرف را از تحقیقات در سازمان‌ها جدا کرده و در خصوص آنها و دغدغه‌های اخلاق تحقیق در هر یک به طور جداگانه سخن می‌گوید. مثال دیگری از راه‌حل‌های او طرح شرایط برای سازمان‌ها و نهادهایی است که اقدام به سفارش طرح‌های بررسی شبکه‌های درون سازمانی می‌کنند و یا ارائه گزارشات عمومی و کلی بدون اطلاعات خاص فردی که امکان شناسایی افراد فعال در شبکه روابط را ناممکن می‌کند.

.

او سپس از سه موضوع صحت داده‌های جمع‌آوری شده توسط دیگران، موضوع بررسی شبکه کنشگرانی که جزء پاسخگویان نبوده‌اند اما نام آنها توسط پاسخگویان تحقیق ذکر شده است و نیز مسئله موسسات بررسی اخلاق تحقیق را در بخش‌هایی جداگانه مورد بحث قرار می‌دهد.

.

در مورد تحلیل شبکه‌های اجتماعی مجازی تجربه بنده (اکبری‌تبار) این بوده است که ضمن اطلاع‌دهی به کاربران شبکه، به میزان آگاهی آنها از حریم شخصی خودشان و اعمال تنظیمات حریم شخصی اعتماد کنم به این صورت که در یکی از تجارب به اعضای نمونه‌ام اعلام کردم که کسانی که تمایل ندارند داده‌های شبکه روابط آنها جمع‌آوری شود، اقدام به پنهان نمودن فهرست دوستان خود نمایند، این امر باعث شد داده‌های مفقوده در تحقیق زیاد شود و عملا اعمال و محاسبه برخی ضرایب تحلیل شبکه ناممکن شود، حتی در میان کسانی که تمایل به مشارکت در تحقیق نداشتند دوستان صمیمی من هم حضور داشتند که این حق برای آنها مسلم بود که نخواهند مشارکت کنند. ولی وقتی نتیجه‌های اولیه به دست آمده با افراد به صورت بدون نام و مشخصات (به مانند گراف بالا) طرح می‌شود، معمولا اعتماد نسبت به طرح تحقیق و محقق انجام دهنده آن افزایش یافته و با کسب شناخت به پیشینه تحقیقاتی و اجرایی محقق، افراد اعتماد بیشتری جهت مشارکت در تحقیق می‌نمایند.

.

بنابراین به عنوان توصیه‌های انتهایی این متن نسبتا طولانی، باید اشاره کنم که:

  1. ضمن مطالعه این مقاله‌ی مفید و استفاده از تجارب نویسنده‌ی آن،
  2. تلاش خوبی جهت اعتمادسازی در میان پاسخگویان نمایید،
  3. خودتان را به خوبی به پاسخگویان معرفی کنید، از تجارب تحقیقات گذشته خود و رعایت اخلاق تحقیق در آنها سخن گفته مشخص کنید که نسبت به اطلاعات افراد واقعا تعهد دارید. (و واقعا داشته باشید)
  4. نمونه‌هایی از نتایج تحقیقات گذشته خود را که مشخص می‌کند نتایج به صورت کلی و بدون نام تحلیل و گزارش خواهند شد را به آنها نمایش دهید
  5. و از مزایای این تحقیق برای آنها و جامعه مد نظر خود سخن بگویید
  6. و در آخر حق عدم مشارکت را برای پاسخگویانتان لحاظ کنید که چه مکانیسمی برای عدم مشارکت در طرح وجود دارد و آنها چگونه می‌توانند این موضوع را اعلام کنند و از آن اطمینان کسب کنند.

.

بدین طریق می‌توانید تا حد زیادی مطمئن شوید که اخلاق تحقیق را رعایت کرده‌اید. در حفظ امنیت اطلاعاتی که جمع‌آوری می‌کنید و رعایت حریم شخصی پاسخگویان بسیار بکوشید.

.

لطفا در قسمت نظرات، دیدگاه‌ها و راه‌حل‌های پیشنهادی خود جهت رعایت بیشتر اخلاق تحقیق را جهت استفاده بنده و مخاطبان اعلام فرمایید.

لینک‌های مرتبط با متن:

لینک دریافت مقاله چارلز کادوشین

لینک وب‌سایت شخصی چارلز کادوشین

لینک خرید آخرین کتاب کادوشین از آمازون

لینک بیوگرافی و رزومه چارلز کادوشین

لینک بسیار مفید دیگر در زمینه اخلاق مطالعات شبکه اجتماعی

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s