سلامت از دیدگاه تحلیل شبکه اجتماعی

دومین مطلب در بخش شبکه‌های اجتماعی و سلامت با موضوع  نگاه به سلامت از رویکرد شبکه‌ی اجتماعی به قلم آقای ابوذر رئیسوندی تهیه و منتشر شده است که در حال اتمام کارشناسی ارشد خود در دانشگاه علوم پزشکی کرمان در رشته اپیدمیولوژی است و در پایان‌نامه خود به مبحث شبکه‌های اجتماعی و سلامت پرداخته‌اند.

.

سلامت از حقوق اصلي و تبعيض‌ناپذير هر انساني به حساب مي‌آيد و طبق قانون اساسي سازمان جهاني بهداشت، سلامت فقط به معني بيمار نبودن نيست، بلكه شامل برخورداري كامل از سلامت جسم، روان و رفاه اجتماعي است که البته ظرف سال‌هاي اخير، بُعد معنوي سلامت هم به تعريف مزبور اضافه شده است.

.

با توجه به دامنه گسترده تعاريف مربوط به سلامتي، تعيين‌كننده‌هاي سلامتي نيز بسيار گسترده و متنوع هستند که از جمله می‌توان عوامل ژنتیکی و فردی، عوامل محیطی، عوامل رفتاری و سبک زندگی، مراقبت‌های پزشکی و عوامل اجتماعی را نام برد. در حوزه بهداشت عمومی و سلامت از روش تحلیل شبکه‌ای به عنوان یک رویکرد تحقیقاتی منحصر به فرد در توصیف، بررسی و درک جنبه‌های ساختاری و ارتباطی سلامت یاد می‌شود که در  این بین می‌توان به مطالعه انتقال بیماری‌ها و شبکه انتقال اطلاعات، نقش حمایت اجتماعی و سرمایه اجتماعی در سلامت، تاثیر شبکه‌های فردی و اجتماعی بر رفتار بهداشتی و نیز ارتباطات درون سازمانی در سیستم سلامت اشاره نمود. این روش ابزارهایی را برای اندازه گیری کیفیت، تراکم، موقعیت و ساختار روابط بین افراد فراهم می‌کند.

.

به طور کلی افرادی که دوستان بیشتر و در نتیجه روابط اجتماعی بیشتری دارند از نظر سلامت در سطح بالاتری نسبت به دیگران قرار می‌گیرند. البته این افراد که معمولا در مرکز شبکه قرار دارند هم ممکن است که از این موقعیت سود ببرند و هم در معرض خطرات بیشتری نسبت به افراد حاشیه‌ای قرار بگیرند. بر اساس مطالعات هم‌گروهی متعدد، داشتن روابط اجتماعی با دیگران اثر پیشگیری کننده از میرایی دارد و به طور کلی افرادی که از نظر اجتماعی منزوی هستند 2 تا 4 برابر بیشتر از دیگران (افرادی که ارتباطات بیشتری با دوستان، نزدیکان و اجتماع دارند) در معرض خطر مرگ از تمام علل هستند (1). از سوی دیگر مطالعات نشان می‌دهد که مصرف مواد از جمله سیگار و الکل توسط نوجوان با مصرف مواد توسط دوستان وی مرتبط است (و شاید این ارتباط از نوع علیتی باشد)(3و2).

.

بنابراین افراد تحت تاثیر جایگاه‌شان در شبکه ارتباطی قرار گرفته و رفتار و عملکرد افرادی که در نزدیکی آنان قرار دارند ( شامل دوست، دوست دوست و …) بر آنها تاثیر می‌گذارد. البته در خصوص جایگاه افراد در شبکه ارتباطی فقط چگونگی روابط با دیگران مطرح نیست بلکه این مساله که افراد مرتبط با آنان چه کسانی هستند، چه نقش و جایگاهی در شبکه دارند و نحوه تعامل آنان با دیگر افراد چگونه است نیز از اهمیت برخوردار است. در حقیقت شبکه‌های اجتماعی از طرق مستقیم و غیرمستقیم از جمله حمایت اجتماعی، اثرات اجتماعی (شامل هنجارهای جامعه و کنترل اجتماعی)، اشتغال و مشارکت اجتماعی، تماس‌های بین فردی، و دسترسی به منابع (شامل پول، شغل، اطلاعات و …) بر سلامت تاثیر می‌گذارند.

.

در ایران طی سال‌های اخیر برخی پژوهشگران به بررسی خصوصیات شبکه اجتماعی و تاثیر آن بر سلامت افراد پرداخته‌اند. حیدری و همکاران در مطالعه‌ای به بررسی اندازه شبکه اجتماعی و منابع حمایت عاطفی بیماران مبتلا به سرطان پرداختند. در این مطالعه هر چقدر اندازه شبکه اجتماعی بزرگتر بود افراد حمایت اجتماعی بیشتری درک کرده بودند. از طرفی، ارتباط مثبتی بین کیفیت زندگی با حمایت اجتماعی دیده شد و اکثر افرادی که حمایت اجتماعی بیشتری درک کرده بودند کیفیت زندگی بهتری داشتند. حمایت اجتماعی از طریق تغییر ارزشیابی افراد از حوادث تنش‌زای زندگی (مثل بیماری سرطان) و کاهش پاسخ روانی منفی به این عوامل تنش‌زا، بر رفتارهای بهداشتی و درمانها و نتایج بیماری اثر می گذارد (4). در مطالعه دیگری توسط شاره و همکاران در سال 1390، از حمایت‌های اجتماعی ادراک شده در بعد دوستان و خانواده به عنوان بهترین پیش‌بینی کننده‌های کیفیت زندگی در بیماران مبتلا به دیابت غیر وابسته به انسولین نام برده شده است (5).

.

تحلیل شبکه اجتماعی همچنین باعث تغییر در نحوه طراحی برنامه‌های پیشگیری از HIV و در نتیجه تغییر در نحوه نگاه به انتقال این عفونت در قلمرو اپیدمیولوژی شده است. به طوری که در این دیدگاه به جای تمرکز بر روی افراد، شبکه‌های ارتباطی که افراد را در خود جای داده است مدنظر قرار می‌گیرد و این امر باعث می‌شود که طراحی برنامه‌های مداخله‌ای و گروه‌های هدف این مداخلات تحت تاثیر قرار گیرند. درنهایت می‌توان گفت از آنجا که افراد در جامعه به هم پیوسته و مرتبط اند، بنابراین سلامت آنان نیز به هم پیوسته است و سلامت یک فرد بر سلامت دیگران تاثیر می‌گذارد. بنابراین، ترسیم شبکه‌های ارتباطی و کشف رخدادهای مرتبط با سلامت که از این شبکه‌ها منشاء می‌گیرد می‌تواند روش جدیدی جهت درک تعیین کننده‌های اپیدمیولوژیک سلامت و بیماری در جامعه به شمار رود.

منابع:

1. Eng PM, Rimm EB, Fitzmaurice G, Kawachi I. Social ties and change in social ties in relation to subsequent total and cause-specific mortality and coronary heart disease incidence in men. American Journal of Epidemiology. 2002;155(8):700-9.

.2  Valente TW. Social network influences on adolescent substance use: An introduction. CONNECTIONS. 2003;25(2):11-6.

.3  Galea S, Nandi A, Vlahov D. The social epidemiology of substance use. Epidemiologic reviews. 2004;26(1):36-52.

4. Heiydari S, Salahshorian A, Rafie F, Hoseini F. Correlation of perceived social support and size of social network with quality of life dimension in cancer patients. KAUMS Journal ( FEYZ ). [Research]. 2008;12(2):15-22. [In Persian]

5. Shareh H, Soltani E, Ghasemi A. Prediction of Quality of Life of Non–Insulin-Dependent Diabetic Patients Based on Perceived Social Support. Zahedan J Res Med Sci (ZJRMS). 2012;14(2):82-5. [In Persian]

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s